Tork hesabı, devir sayısı ve dişli sayısının (Z) zincir ömrüne etkisi. İndüksiyonlu ve C45 göbekli dişli seçiminde dikkat edilmesi gerekenler.
Zincirli tahrik sistemlerinde erken aşınmanın en yaygın nedeni zincirin kendisi değil, yanlış seçilmiş veya aşınmış zincir dişlisidir (sprocket). Doğru dişli seçimi dört temel karara dayanır: hatve, diş sayısı, gövde tipi ve malzeme/ısıl işlem. Bu rehber, her dördünü mühendislik gerekçeleriyle ele alır.
1. Hatve: Zincirle Birebir Uyum
Dişli, kullanılacak zincirin standardına (DIN 8187 veya ANSI B29.1) ve hatvesine göre işlenmelidir. Diş profili; hatve (p), makara çapı (d₁) ve diş sayısına (Z) bağlı olarak ISO 606'da tanımlanır. Aynı hatveli fakat farklı standarttaki zincir-dişli eşleşmesi, makara çapı farkı nedeniyle profil uyumsuzluğu yaratır.
2. Diş Sayısı (Z): Ömrün Belirleyicisi
Küçük dişlideki diş sayısı, sistemin titreşimini ve zincir ömrünü doğrudan belirler. Zincir dişliye çokgen şeklinde sarılır (poligon etkisi); diş sayısı azaldıkça bu çokgenleşme belirginleşir ve zincir hızı her diş geçişinde dalgalanır.
- ›Z1 ≥ 19: Yüksek devirli tahriklerde önerilen minimum diş sayısıdır; poligon etkisi %1,5'in altına iner.
- ›Z1 = 17: Orta hızlı uygulamalar için kabul edilebilir alt sınırdır.
- ›Z1 < 13: Yalnızca düşük hızlı, düşük yüklü sistemlerde kullanılmalıdır; darbeli çalışır ve zincir ömrünü kısaltır.
- ›Tek (asal) diş sayısı seçmek — 17, 19, 23 gibi — zincir baklalarının her turda farklı dişlerle eşleşmesini sağlayarak aşınmayı dişlilere eşit dağıtır.
- ›Z2/Z1 çevrim oranı tek kademede 7:1'i aşmamalıdır; daha büyük oranlar için iki kademeli tahrik tasarlanır.
3. Gövde Tipi: A, B ve C Tipleri
Standart Dişli Gövde Tipleri
| Tip | Tanım | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| A Tipi | Göbeksiz düz plaka | Mevcut göbek/flanşa cıvatalanan veya kaynatılan uygulamalar |
| B Tipi | Tek taraflı göbek | En yaygın tip; mile kama + setskur ile bağlanır |
| C Tipi | Çift taraflı göbek | Ağır yükler ve geniş kama kanalı gerektiren büyük çaplar |
Delik çapı, kama kanalı (DIN 6885) ve setskur dişleri sipariş aşamasında mil ölçünüze göre işlenir. Taper-lock burçlu gövdeler ise sık sökülüp takılan sistemlerde montaj süresini kısaltır.
4. Malzeme ve Isıl İşlem
Standart dişliler genellikle C45 imalat çeliğinden işlenir. Belirleyici soru dişlerin sertleştirilip sertleştirilmeyeceğidir: Z ≤ 25 olan küçük dişliler daha az dişle aynı yükü taşıdığından hızlı aşınır ve indüksiyonla diş sertleştirme (yaklaşık 40–45 HRC) önerilir. Korozif ortamlar (gıda, kimya) için AISI 304/316 paslanmaz dişli, darbeli ağır yükler için ise sementasyon çelikleri tercih edilir.
Mühendislik NotuPratik kontrol: Aşınmış dişlinin diş profili kanca (hook) biçimini almışsa, yeni zincir taksanız bile zincir birkaç yüz saatte uzar. Zincir ve dişliyi birlikte yenilemek toplam maliyeti düşürür.
Seçim Özeti
- ›Zincir standardını ve hatveyi belirleyin (mevcut zincire veya güç hesabına göre).
- ›Küçük dişliyi Z ≥ 17–19 seçin; oranı Z2 = i × Z1 ile hesaplayın.
- ›Gövde tipini montaj şeklinize göre seçin (A/B/C veya taper-lock).
- ›Devir yüksek, diş sayısı düşük veya ortam aşındırıcıysa indüksiyon sertleştirme ekletin.
- ›Bölüm dairesi çapını (Dp) ve dış çapı hesaplayıp yerleşim kontrolü yapın.
Bölüm dairesi ve dış çap hesabını dişli çap hesaplama aracımızla saniyeler içinde yapabilirsiniz. Katalog dışı diş sayısı, özel göbek ölçüsü veya sertleştirilmiş özel dişli ihtiyaçlarınız için teknik resminizle teklif isteyin.